Ιστορία της Πάτρας
Φωτογραφία από χρήστη monkeypuzzle στο Flickr.
Στον τέλος του 15ου αιώνα η πόλη κυβερνήθηκε από το λατίνο αρχιεπίσκοπο στο όνομα του πάπα, το 1428 Πλατεία Γεωργίου Α΄ (Πάτρα) οι κοινοί δεσπότες του Μοριά, Κωνσταντίνος και Θεόδωρος, γιοι του αυτοκράτορα Μανουήλ Β’ Παλαιολόγου κατόρθωσαν να την πάρουν στην κατοχή για έναν χρόνο. Η Ιστορία της Πάτρας ίδρυση της Πάτρας χρονολογείται από τα προϊστορικά χρόνια, με τη μυθολογική εκδοχή να αναφέρει ότι ο Εύμηλος, έχοντας διδαχτεί από τον Τριπτόλεμο πώς να καλλιεργεί σιτάρι στο πλούσιο έδαφος της κοιλάδας του Γλαύκου ίδρυσε τρεις πολίχνεςστον ποταμό Μείλιχο. Η Μυθολογία αναφέρει ακόμα ότι ύστερα από την κάθοδος των Δωριέων, μια ομάδα Ιστορία της Πάτρας Αχαιών από τη Λακωνία, με αρχηγό τον Πατρέα ίδρυσαν μια αποικία.
Μετά την απελευθέρωση η επαρχία Πατρών είχε σχεδόν τα ίδια όρια πιο διευρυμένα. Η Βενετία κατέλαβε την Πάτρα το 1687 κατά τη διάρκεια του Μεγάλου Τουρκικού Πολέμου και την έκανε έδρα ενός από τα επτά φορολογικά διαμερίσματα Ιστορία της Πάτρας στα οποία διαίρεσε τον Μοριά.
Ο Οδυσσέας Ανδρούτσος κρυβόταν στην Πάτρα και ο Μακρυγιάννης έφτασε εκεί με σκοπό να φέρει σε επαφή τους ηγέτες των επερχόμενων εξεγέρσεων και να συντονίσει την επαναστατική προσπάθεια. η πόλη, ύστερα από συμβουλή του Αλκιβιάδη συνδέθηκε με το λιμάνι της με μακρά τείχη μιμούμενη αυτά της Αθήνας. Μετά το 280 π.Χ.
Το άτακτο και άοπλο επαναστατημένο πλήθος δεν μπορούσε να προτάξει σοβαρή αντίσταση. Ο πρόξενος της Ρωσίας Βλασσόπουλος ήταν επίσης μέλος της Φιλικής Εταιρίας.
Οι Tούρκοι κάμαν κατά το κάστρο και οι Ρωμαίγοι την θάλασσα. Την 25η Μαρτίου οι επαναστάτες κήρυξαν την Επανάσταση στην πλατεία Αγίου Γεωργίου της Πάτρας. Στη Βυζαντινή εποχή παρέμεινε εμπορική πόλη.
και πολλοί από τους εναπομείναντες κατοίκους εγκατέλειψαν την πόλη, αλλά ύστερα από την ναυμαχία του Ακτίου ο Αύγουστος επανέφερε το αρχαίο όνομα Αρόη, ίδρυσε στρατιωτική αποικία βετεράνων από την δέκατη και δωδέκατη λεγεώνα (όχι ως συνήθως λέγεται την εικοστή δεύτερη) και παραχώρησε τα δικαιώματα των αποίκων στους κατοίκους των Ρυπών και της Δύμης και σε όλους τους Οζολούς Λοκρούς εκτός από εκείνους της Άμφισσας. Η Colonia Augusta Achaica Patrensis (CAAP) ή αποικία του Αυγούστου της Αχαϊκής Πάτρας έγινε μια από τις πιο πολυπληθείς πόλεις της Ελλάδας, η αποικιακή της νομισματοκοπία εκτείνεται από τον Αύγουστο ως τον Γορδιανό τον τρίτο. Η Πάτρα άκμασε για πρώτη φορά κατά τη διάρκεια της Υστεροελλαδικής ή Μυκηναϊκής περιόδου (1580–1100 π.Χ.).
Ο παρακάτω πίνακας προέρχεται από τους αριθμούς που δίνουν για τον πληθυσμό της πόλης διάφοροι συγγραφείς . Στις 7 Οκτωβρίου 1571 ο Οθωμανικός στόλος αφενός και ο στόλος της χριστιανικής Ιερής Συμμαχίας αφετέρου, συγκρούστηκαν στον Πατραϊκό Κόλπο στην ναυμαχία της Ναυπάκτου. Δημιουργήθηκε κτηματολόγιο, δόθηκαν προνόμια, άνθισαν οι τέχνες, με πιο σημαντική αυτή των πήλινων λύχνων οι οποίοι εξάγονταν σε όλο σχεδόν τον κόσμο της εποχής, δημιουργήθηκαν δύο βιοτεχνικές ζώνες, οικοδομήθηκαν ναοί, διανοίχτηκαν δρόμοι που έκαναν την Πάτρα συγκοινωνιακό κέντρο, επιστρώθηκαν οι δρόμοι με πλάκες, εισήχθησαν ξένες θρησκείες.
Το 807 ήταν σε θέση χωρίς εξωτερική βοήθεια να απωθήσει μια πολιορκία Αβάρων Σλάβων, αν και η νίκη αποδόθηκε στον Άγιο Ανδρέα, η εκκλησία του οποίου εμπλουτίστηκε από το αυτοκρατορικό μερίδιο λαφύρων, και ο Αρχιεπίσκοπος του οποίου έγινε ανώτερος των επισκόπων Μεθώνης, Λακεδαίμονος και Κορώνης. Τα νέα της Οθωμανικής ήττας έγιναν δεκτά με ενθουσιασμό στην Πάτρα αλλά μία εξέγερση που οργανώθηκε από πέντε δημογέροντες της πόλης και τον μητροπολίτη Παλαιών Πατρών Γερμανό Α’ (1561-1572) καταπνίγηκε και οι υποκινητές της εκτελέστηκαν.
Το εμπόριο με τη Δυτική Ευρώπη κυρίως τη Βρετανία, τη Γαλλία και την Ιταλία συνέβαλε ουσιαστικά στην διαμόρφωση της ταυτότητας της πόλης ως σπουδαίου λιμανιού και κοσμοπολίτικου αστικού κέντρου στην Ελλάδα των αρχών του 20ου αιώνα. Στις αρχές του 20ού αιώνα η Πάτρα αναπτύχθηκε γοργά και αποτέλεσε την πρώτη ελληνική πόλη που εισήγαγε δημόσιο ηλεκτροφωτισμό και ηλεκτροκίνητους τροχιόδρομους. Κατά τη διάρκεια της κατοχής από τις δυνάμεις του Άξονα, εγκαταστάθηκε γερμανική στρατιωτική διοίκηση και ιταλικά στρατεύματα στάθμευαν στην πόλη.
Από τις ελληνικές οικογένειες της Πάτρας που επιρροή τους έφτανε σε όλη την επαρχία, στην Πάτρα κατά την πρώτη Τουρκοκρατία ήταν η οικογένεια Πώλου και κατά την δεύτερη η Οικογένεια Κανακάρη. Αλλά στο τέλος του τρίτου αιώνα μ.Χ.
Το 1408, η πόλη έγινε ενετική. Μια πιθανή εξαίρεση ήταν ο Καρατζάς, ένας ντόπιος τσαγκάρης ο οποίος με τους άντρες του απέτρεψε τουρκικές επιθέσεις στα γύρω χωριά.
και πριν τη Ρωμαϊκή κατοχή της Ελλάδας, η Πάτρα έπαιξε σημαντικό ρόλο στην ίδρυση της δεύτερης Αχαϊκής Συμπολιτείας μαζί με τις πόλεις Δύμη, Τρίτεια και Φαραί. Η Πάτρα είχε γίνει τότε κοσμοπολίτικη πόλη.
Οι ενισχύσεις συνέδραμαν τους Τούρκους του κάστρου, λεηλάτησαν και κατέστρεψαν την πόλη. Κατά τη διάρκεια της Μέσης Ελλαδικής Περιόδου (το πρώτο μισό της 2ης χιλιετίας π.Χ.) ένας ακόμη οικισμός ιδρύθηκε στην περιοχή.
Οι πρόξενοι των ξένων δυνάμεων που ήταν ευμενείς προς τους εξεγερμένους, ιδίως αυτοί της Σουηδίας, Πρωσίας και Ρωσίας και ο Γάλλος πρόξενος Πουκεβίλ, που είχαν προσφέρει καταφύγιο στους επαναστάτες εγκατέλειψαν την πόλη. Η Πάτρα επίσης ήταν η έδρα όλων των προξένων των ξένων χωρών.
έπεσε σε παρακμή, πιθανόν εξαιτίας ενός ισχυρού σεισμού που χτύπησε όλη την βόρεια Πελοπόννησο το 300 μ.Χ. Κατά τη διάρκεια των βυζαντινών χρόνων και με τη μεταφορά της πρωτεύουσας στην Ανατολή η Πάτρα σταδιακά παρακμάζει, εντούτοις εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό λιμάνι καθώς επίσης και βιομηχανικό κέντρο. Η αρχαία Πάτρα σχηματίστηκε από τη συνένωση τριών Μυκηναϊκών πολιχνών, της Αρόης, της Άνθειας και της Μεσάτιδας.
Ο Άγγλος πρόξενος Green που τήρησε ουδέτερη στάση αρνούμενος να δεχτεί Έλληνες στο προξενείο του και ο Γάλλος πρόξενος Πουκεβίλ στις αφηγήσεις τους περιγράφουν τα γεγονότα και την έκταση της καταστροφής ως τρομακτική. Η ατμόσφαιρα στην Πάτρα ήταν εκρηκτική ήδη από τα μέσα Φεβρουαρίου του 1821 όταν οι Πατρινοί αρνήθηκαν να καταβάλουν έκτακτες εισφορές για τον εξοπλισμό και τα πολεοφόδια του Οθωμανικού στρατού που πολεμούσε εναντίον του Αλή Πασά.
Όμως ο στρατός της συμπολιτείας καταστράφηκε από τον Κόιντο Καικίλιο Μέτελο Μακεδονικό ύστερα από την ήττα των Αχαιών στη μάχη της Σκάρφειας το 146 π.Χ. Οι Αχαιοί έχοντας ενισχύσει και επεκτείνει την Αρόη, την ονόμασαν Πάτραι, ως αποκλειστική κατοικία των ηγεμόνων και αναγνωρίστηκε ως μια από τις δώδεκα Αχαϊκές πόλεις.
Επομένως η επίσημη έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης θεωρείται ότι έγινε στο εκκλησάκι του Αγίου Γεωργίου στην Πάτρα στις 25 Μαρτίου 1821. Ο ορθόδοξος μητροπολίτης και μέλος της Φιλικής Εταιρίας Παλαιών Πατρών Γερμανός Γ΄, που απουσίαζε από την Πάτρα, επέστρεψε στην πόλη και ευλόγησε τον αγώνα.
Τα όρια του ήταν Ανατολικά ο ποταμός Φοίνικας από τις εκβολές μέχρι τις πηγές του, περιλαμβάνοντας την Αραβωνίτσα και τα Δουκανέικα. Ακόμη πρωτοστάτησε στην Ελληνική επανάσταση του 1821, η πρώτη σπίθα της οποίας στην Ελλάδα, άναψε στην Πάτρα.
Μια ευρεία πλειοψηφία 2/3 από τις 18.000 του πληθυσμού της πόλης ήταν Έλληνες και ένας μικρός αριθμός από αυτούς καταπιανόταν με το εμπόριο, αποτελώντας τους προδρόμους της αστικής τάξης. Το 551 καταστρέφεται από σεισμό.
Τον 9ο αιώνα υπάρχει ένα σημάδι ότι η πόλη ήταν ακμάζουσα: η χήρα Δανιηλίς από Πάτρα είχε συσσωρεύσει απέραντο πλούτο σε έγγεια ιδιοκτησία, στη βιομηχανία ταπήτων και κλωστοϋφαντουργίας και πρόσφερε κρίσιμη υποστήριξη στην άνοδο του Βασιλείου Α’ του Μακεδόνα στο βυζαντινό θρόνο. Το 1204 η Πάτρα κατακτήθηκε από την τέταρτη σταυροφορία, και έγινε η έδρα του λατινικού δουκάτου της Αχαΐας μέσα στο πριγκιπάτο της Αχαΐας. Η Πάτρα κατοικήθηκε ήδη από τα προϊστορικά χρόνια και αποτέλεσε σημαντικό κέντρο της μυκηναϊκής εποχής.
Την επόμενη μέρα οι ηγέτες της επανάστασης στην Αχαΐα έστειλαν στις ξένες δυνάμεις ένα έγγραφο που εξηγούσε τους λόγους της Επανάστασης. Στις 23 Μαρτίου οι Τούρκοι εκτόξευσαν επιθέσεις εναντίον της πόλης και προσπάθησαν να βάλουν φωτιά σε συγκεκριμένα σπίτια, πράγμα που είχε ως συνέπεια την καταστροφή ορισμένων συνοικιών, ενώ οι επαναστάτες με αρχηγό τον αγωνιστή Καρατζά αντεπιτέθηκαν και έκλεισαν τους Τούρκους στο κάστρο.
Ο Μακρυγιάννης αναφέρεται στα γεγονότα αυτά στα απομνημονεύματά του: Σε δυο ημέρες χτύπησε ντουφέκι ’στην Πάτρα. Από τις πηγές του Φοίνικα ανέβαιναν στο Παναχαϊκό δίπλα στη Γουρζούμισα , αφήνοντας την όμως απέξω, ακολούθως στα Δεμέστιχα και πέρναγε στον Ερύμανθο και από εκεί κατέβαινε στην Τριταία την οποία συμπεριελάμβανε σχεδόν ολόκληρη, εκτός το Γερμοτσάνη, μετά περνούσε μέσα στον σημερινό νομό Ηλείας συμπεριλαμβάνοντας κάποια χωριά , και κατέληγε στον ποταμό Λάρισσο στα σημερινά σύνορα των νομών.
Το 1714 έπεσε ξανά μαζί με τον υπόλοιπο Μοριά στα χέρια των Τούρκων. Γενικά , η πρώτη Τουρκοκρατία (1460-1687) ήταν περίοδος εξαθλίωσης αλλά από το 1715 και εξής σημειώθηκε ανάκαμψη του εμπορίου και έτσι τον 18ο αιώνα η Πάτρα ευημερούσε οικονομικά, με βάση την γεωργία και το εμπόριο. Η Πάτρα έπαιξε κρίσιμο ρόλο στην Ελληνική Επανάσταση του 1821 εναντίον των Οθωμανών (1821-29). Κατά τη διάρκεια της αρχαιότητας η Πάτρα παρέμενε μια αγροτική περιοχή αλλά στη Κλασσική περίοδο αποτέλεσε σημαντικό λιμάνι.
Γνώρισε αλλεπάλληλες κατακτήσεις από Λατίνους, Ενετούς, Φράγκους, Βυζαντινούς και Τούρκους. Αν και ο Μωάμεθ έδωσε στην πόλη ειδικά προνόμια και μειώσεις φόρων, δεν έγινε σπουδαίο κέντρο εμπορίου.
Ως συνέπεια η πρωτοβουλία των πολιτικών κινήσεων στην Ελλάδα μεταφέρθηκε για πρώτη φορά στη δυτική Αχαΐα. Την ίδια περίοδο μέλη της Φιλικής Εταιρίας προετοίμαζαν το έδαφος για την επανάσταση στην Πάτρα, συγκεντρώνοντας πυρομαχικά, χρήματα και εξοπλισμό για τον αγώνα τους.
Στις 13 Δεκεμβρίου 1943, στα γειτονικά Καλάβρυτα τα γερμανικά στρατεύματα εκτέλεσαν όλο τον ανδρικό πληθυσμό και κατέκαψαν την πόλη. Εκτός αυτού, ένας από τους πιο μορφωμένους φιλοσόφους και θεολόγους της εποχής, ο Αρέθας γεννήθηκε στην Πάτρα, γύρω στο 860.
Στην Ελλάδα του 19ου αιώνα αποτελούσε τη δεύτερη σε πληθυσμό πόλη της χώρας, το αδιαφιλονίκητο κέντρο της Πελοποννήσου, σπουδαίο εξαγωγικό λιμάνι και πεδίο ανάπτυξης της πρώτης ελληνικής αστικής τάξης. Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου η Πάτρα αποτέλεσε κύριο στόχο των Ιταλικών αεροπορικών βομβαρδισμών.
Στον 20ό αιώνα αναπτύχθηκε ως εμπορικό και βιομηχανικό κέντρο και παρότι σε οικονομικό μέγεθος υποσκελίστηκε από την Αθήνα, παραμένει τρίτη πόλη της Ελλάδας και σημαντικότερος οικονομικός πόλος της Πελοποννήσου και της Δυτικής Ελλάδας. Τα πρώτα ίχνη κατοίκησης στην Πάτρα χρονολογούνται από την 3η χιλιετία π.Χ., στη σύγχρονη Αρόη. Κατελήφθη το 1205 από τον Γουλιέλμο Σαμπλίτη και τον Γοδεφρείδο Α’ τον Βιλλαρδουίνο, η πόλη έγινε πρωτεύουσα και ο αρχιεπίσκοπός της προκαθήμενος του πριγκηπάτου της Αχαΐας.
Το 1829 ο τότε κυβερνήτης της Ελλάδας, Ιωάννης Καποδίστριας υιοθέτησε ένα πολύ φιλόδοξο πολεοδομικό σχέδιο –για την πόλη που ήταν ακόμα σε ερείπια- το οποίο συνέταξε ο μηχανικός του γαλλικού στρατού Σταμάτης Βούλγαρης. Επιπλέον εξαιτίας της οικονομικής σημασίας της πόλης, ορισμένοι πλούσιοι Πατρινοί έμποροι είχαν οριστεί πρόξενοι των μεγαλύτερων ευρωπαϊκών κρατών.
Οι Οθωμανοί ηττήθηκαν αλλά η Ιερή Συμμαχία δεν κατέλαβε την πόλη της Πάτρας. Το 1387 ο Jean Fernandez de Heredia, μεγάλος μάγιστρος των ιπποτών της Ρόδου, προσπάθησε να καταστεί κύριος της Αχαΐας και πήρε την Πάτρα με έφοδο.
Στην αρχαιότητα υπήρξε πρωταγωνιστικό μέλος της Αχαϊκής Συμπολιτείας ενώ τη μεγαλύτερή της άνθηση γνώρισε στα Ρωμαϊκά χρόνια, οπότε και υπήρξε αυτοκρατορική αποικία. Καταλήφθηκε πάλι από το Δεσποτάτο του Μορέως το 1430, το οποίο αμφισβητήθηκε αμέσως από την οθωμανική αυτοκρατορία. Το 1458 η Πάτρα κατακτήθηκε από τον σουλτάνο Μωάμεθ Β’.
Η πολεμική προσπάθεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου καθήλωσε την ανάπτυξη της πόλης και επίσης δηιούργησε άναρχη εξάπλωση με την εισροή προσφύγων από την Μικρά Ασία. Την εποχή εκείνη η Πάτρα ήταν η μεγαλύτερη και πιο ευημερούσα πόλη της Πελοποννήσου.
Μετά την απελευθέρωση η πόλη αναπτύχθηκε γρήγορα για να ανακάμψει, αλλά τις τελευταίες δεκαετίες η σημασία της επισκιάστηκε από το αστικό συγκρότημα της Αθήνας. . Όμως μια τουρκική δύναμη 300 στρατιωτών, κυρίως ιππικό, με διοικητή τον Γιουσούφ Πασά, που κατευθυνόταν από τα Ιωάννινα στην Εύβοια, άλλαξε πορεία και αποβιβάστηκε στην Πάτρα στις 3 Απριλίου.
Το 419 π.Χ. Η πόλη της Πάτρας έχει σπουδαία και μακραίωνη ιστορία τεσσάρων χιλιάδων ετών.
Η Πάτρα αναπτύχθηκε ως το δεύτερο μεγαλύτερο αστικό κέντρο της Ελλάδας μετά την Αθήνα στα τέλη του 19ου αιώνα. Την δεύτερη Τουρκοκρατία η Πάτρα και όσες πόλεις αντιστάθηκαν γνώρισαν σφαγές και ανδραποδισμούς , παρόλα αυτά η πόλη αναφέρεται στις τρεις μεγαλύτερες της Πελοποννήσου μαζί με το Ναύπλιο και Μυστρά με πάνω από 10.000 κατοίκους.
Η πόλη επωφελήθηκε από το ρόλο της ως το κύριο εξαγωγικό λιμάνι για την αγροτική παραγωγή της Πελοποννήσου. Ήταν η πρώτη επαναστατική εστία μαζί με την υπόλοιπη Αχαΐα και τη Μάνη.
Το σχέδιο δεν υλοποιήθηκε μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα και τότε μόνο ύστερα από μεγάλες προσαρμογές ώστε να ανταποκρίνεται στα συμφέροντα των ισχυρών κτηματιών. Η Βενετία και η Γένοβα επιτέθηκαν και κατέλαβαν την Πάτρα πολλές φορές κατά τη διάρκεια του 15ου και 16ου αιώνα αλλά ποτέ δεν εδραίωσαν την κυριαρχία τους αποτελεσματικά. Η Πάτρα κατά την πρώτη και δεύτερη Τουρκοκρατία αποτέλεσε ξεχωριστό Βιλαέτι (επαρχία) όπως και επί Ενετοκρατίας αφού οι Ενετοί κράτησαν την ίδια διοικητική διαίρεση με του Τούρκους αλλά ονομάζοντας τα Territirii .
Κάτω από την Οθωμανική κυριαρχία η πόλη λεγόταν Παλαιαί Πάτραι.
