Μεταναστευτικό πρόβλημα στην Πάτρα
Φωτογραφία από χρήστη Adam Jones, Ph.D. στο Flickr.
Στις 8 Σεπτεμβρίου 2008 με Οικογένεια Λόντου (Πάτρα) αφορμή τον τραυματισμό ενός Αφγανού, που σύμφωνα με τους ομοεθνείς του προκλήθηκε από λιμενικούς, εκατοντάδες Αφγανοί επιτέθηκαν με πέτρες εναντίον περιπολικών της αστυνομίας και στη Μεταναστευτικό πρόβλημα στην Πάτρα συνέχεια εναντίον του σταθμού υποδοχής του λιμανιού, που στέγαζε όμως λόγω του σεισμού κάποια απο τα γραφεία του λιμεναρχείου. Σημαντικές επικρίσεις έχουν δεχτεί οι υπουργοί δημοσίας τάξεως και εμπορικής ναυτιλίας για τις συνθήκες κράτησης των λαθρομεταναστών. Για τον συγκεκριμένο καταυλισμό έχουν υποβληθεί μηνύσεις από τους κατοίκους.
Επιπρόσθετα δεν είναι Μεταναστευτικό πρόβλημα στην Πάτρα λίγοι αυτοί που αντιμετωπίζουν ψυχολογικά προβλήματα λόγω των δυσχερειών που αντιμετωπίζουν και της απουσίας των οικογενειακών τους προσώπων. Από τις 12 Μαΐου 2008 στον καταυλισμό έχει εγκατασταθεί ειδικό κλιμάκιο των Γιατρών Χωρίς Σύνορα που παρέχει συστηματική ιατρική φροντίδα και παράλληλα ενημερώνει τους πρόσφυγες για τους κινδύνους που διατρέχουν. Αντίθετα το νομαρχιακό Μεταναστευτικό πρόβλημα στην Πάτρα συμβούλιο με ψήφισμά του ζήτησε «την εφαρμογή των νόμων και την άμεση μεταφορών των μεταναστών σε χώρους φύλαξης».
Μερικοί ομαδικοί τάφοι προσφύγων βρίσκονται στο νέο τμήμα του Α΄ Νεκροταφείου Πατρών. Σύμφωνα με τον Κανονισμό Δουβλίνο ΙΙ που έχει θεσπίσει η Ευρωπαϊκή Ένωση, αρμόδιο για την χορήγηση ασύλου είναι το κράτος στο οποίο εισέρχεται για πρώτη φορά ένας πρόσφυγας, ρίχνοντας έτσι το βάρος ανισομερώς στις χώρες πρώτης εισόδου αλλοδαπών (Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία). Ένα άλλο ζήτημα είναι η προστασία των ανηλίκων, οι οποίοι διατρέχουν άμεσο κίνδυνο. Στον αριθμό των Αφγανών προστέθηκαν από το 2008 και κάποιες εκατοντάδες Σομαλών, οι οποίοι αντιμετωπίζουν εμφύλιο πόλεμο στη χώρα τους από το 1991. Το μεγαλύτερο πρόβλημα του Μεταναστευτικού προβλήματος στην Πάτρα είναι το θέμα συντήρησης, διαβίωσης και ιδίως αυτό της στέγασης.
Εκτός από τον τοπικό τύπο με το θέμα έχουν ασχοληθεί αθηναϊκά κανάλια και εφημερίδες όπως η ελευθεροτυπία , οι νέοι φάκελοι του Αλέξη Παπαχελά κ.α. Από το 2008 και την εμφάνιση των Σομαλών προσφύγων δημιουργήθηκαν νέες εντάσεις, αυτή τη φορά μεταξύ των Σομαλών και των Αφγανών, οι οποίοι αποτελούν και τον συντριπτικό αριθμό των προσφύγων. Κατά καιρούς μάλιστα αρκετά δημοσιεύματα του τοπικού τύπου έχουν κάνει λόγο για παράξενες εξαφανίσεις ανηλίκων που συνδέονται με εμπόριο οργάνων ενώ η ίδια άποψη έχει εκφραστεί και στη Βουλή από τον βουλευτή Μιχάλη Μπεκίρη.
Συγκεκριμένα στις 6 Νοεμβρίου 2008 ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ Νίκος Τσούκαλης κατέθεσε μηνυτήρια αναφορά στον εισαγγελέα για τις συνθήκες κράτησης που επικρατούν στα κρατητήρια της ασφάλειας Πατρών. Φεύγοντας του ζήτησαν συγγνώμη λέγοντας του ότι είχαν σα στόχο τους πρόσφυγες.
Και στους δύο καταυλισμούς δεν τηρούνται οι στοιχειώδεις όροι υγιεινής με αποτέλεσμα να εγκυμονεί κίνδυνος έξαρσης και μετάδοσης σοβαρών ασθενειών. Οι δυσκολίες άλλωστε που παρουσιάζονται στην κάλυψη των βιοτικών τους αναγκών αυξάνουν σοβαρά τον κίνδυνο αυτό, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα η έλλειψη χώρων υγιεινής που υπάρχει στον καταυλισμό. Και αυτό γιατί πολλές φορές στοιβάζονται μέσα σε αυτά χωρίς τον στοιχειώδη εξαερισμό.
Μεταναστευτικό πρόβλημα της Πάτρας αποκαλείται το έντονο κοινωνικό πρόβλημα που ταλανίζει την πόλη της Πάτρας από τα μέσα της δεκαετίας του 90, εξ αιτίας της αθρόας εισέλευσης οικονομικών μεταναστών και της μόνιμης διαβίωσής τους. Εκτός από τον καταυλισμό αρκετοί διαμένουν σε εγκαταλελειμμένα σπίτια ενώ οι πρόσφατα αφιχθέντες Σομαλοί πρόσφυγες ζούν έξω από τον καταυλισμό, κυρίως στις περιοχές του Αγίου Ανδρέα και του Κάστρου, λόγω της κόντρας που υπάρχει μεταξύ αυτών και των Αφγανών.
Η απόφαση για την περίφραξη του λιμανιού συνάντησε την έντονη αντίδραση του δημάρχου Πατρέων Ανδρέα Φούρα, ο οποίος παράλληλα ζητούσε την παραχώρηση τμημάτων του λιμένα από τον Οργανισμό Λιμένος Πατρών. Μετά το ναυάγιο του πρώτου σχεδίου, αποφασίστηκε η κοινή λήψη επιχειρήσεων μεταξύ λιμενικού σώματος και αστυνομίας. Σταδιακά όμως το σχέδιο άρχισε να ατονεί, και καθώς οι έκτακτες ενισχύσεις έφυγαν, επανήλθαν τα πράγματα στην αρχική τους κατάσταση. Η τρίτη λύση που προτάθηκε ήταν η δημιουργία σταθμού υποδοχής προσφύγων.
Μια από τις πρώτες λύσεις που προκρίθηκαν από την ηγεσία του υπουργείου εμπορικής ναυτιλίας ήταν η ενίσχυση της περίφραξης του λιμανιού, στα πλαίσια του ISPS, η αύξηση του προσωπικού του λιμεναρχείου και η προμήθεια των Λιμενικών Αρχών με ανιχνευτές έτσι ώστε να γίνεται γρηγορότερα και ευκολότερα ο έλεγχος των φορτηγών. Το λιμάνι της Πάτρας λόγω των περισσοτέρων γραμμών προς Ιταλία, αλλά και της ελλιπούς φύλαξης αποτελεί τον πόλο έλξης του μεγαλύτερου μέρους των λαθρομεταναστών.
Σήμερα υπολογίζεται ότι διαβιούν στην Πάτρα περίπου 3000 με 5000 λαθρομετανάστες και τις χώρες της ανεπτυγμένης Ευρώπης. Το λιμάνι της Πάτρας αποτελεί τον βασικό κόμβο σύνδεσης με την Ιταλία μέσω ακτοπλοϊκής γραμμής και συνεπώς αποτελεί την κυριότερη πύλη εξόδου από την Ανατολή προς τη δύση. Μέχρι σήμερα έχουν υπάρξει διακυμάνσεις στον αριθμό και στην εθνικότητα τους, ενώ το πρόβλημα λόγω των ποικίλων κοινωνικών και πολιτικών συνθηκών μέχρι σήμερα παραμένει άλυτο, εντεινόμενο ιδιαίτερα από τις αρχές του 21ου αιώνα όταν άρχισαν να συρρέουν ανεξέλεγκτα Αφγανοί λαθρομετανάστες, καθώς Σομαλοί και Σουδανοί.
Αλλά και η Ομοσπονδία Φορτηγών Αυτοκινητιστών Διεθνών Μεταφορών (ΟΦΑΕ) έχει αναπτύξει έντονη δραστηριότητα καθώς τα συμφέροντά της πλήττονται καθημερινά από τους πρόσφυγες που στην προσπάθειά τους να κρυφτούν μέσα στα φορτηγά καταστρέφουν άθελά τους το εμπόρευμα αυτών. Στις 29 Αυγούστου 2008 πραγματοποιήθηκε το No Border Patras που διήρκησε για ένα τριήμερο. Το πρόβλημα όμως στην Πάτρα διογκώθηκε μετά το 2001 και την εισβολή των Αμερικανών στο Αφγανιστάν, όταν και χιλιάδες Αφγανοί εγκατέλειψαν τα σπίτια τους ζητώντας μια καλύτερη ζωή στις χώρες της Δύσης.
Καθώς όμως ο στόχος των λαθρομεταναστών ήταν να περάσουν στις χώρες της Δύσης, ο καταυλισμός του Λουτρακίου γρήγορα ερημώθηκε και οι ίδιοι επανεμφανίστηκαν στην Πάτρα. Τη δεύτερη αυτή φορά, το 1998, δημιούργησαν νέο αυτοσχέδιο καταυλισμό σε οικόπεδο στην περιοχή της Αγυιάς, λίγο πιο μακρυά από το λιμάνι, ο οποίος διατηρείται ακόμα και σήμερα. Έτσι τον Ιανουάριο του 2008, και ύστερα από ενισχύσεις που κατέφθασαν από την Αθήνα και τον Πειραιά, άρχισε το κοινό επιχειρησιακό σχέδιο σύμφωνα με το οποίο προβλέπονταν συχνές περιπολίες της αστυνομίας, έτσι ώστε οι λαθρομετανάστες να περιοριστούν στον χώρο του καταυλισμού τους και να μην μπορούν να πλησιάσουν το λιμάνι, αυξημένα μέτρα ασφαλείας στο λιμάνι και συλλήψεις.
Σύμφωνα με την Διεθνή αμνηστία ο αριθμός των ασυνόδευτων ανήλικων έφτανε τους 250 τον Φεβρουάριο του 2008. Κατά το πρώτο κύμα μεταναστών, το 1996, είχε δημιουργηθεί ένας μικρός καταυλισμός στον παλιό σταθμό τραίνων που βρίσκεται ακριβώς απέναντι από το λιμάνι.
Η περιφερειακή διοίκηση του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού Πάτρας σε συνεργασία με το ελληνικό κράτος έχει κατά καιρούς φιλοξενήσει σε ξενοδοχεία ή ιδρύματα ανηλίκους και έχει αναλάβει την φύλαξή τους χωρίς όμως αυτό να αποτελεί πάγια πολιτική λόγω των γραφειοκρατικών ή οικονομικών προβλημάτων που δημιουργούνται. Σχετικά με την εξεύρεση λύσης όσον αφορά την περιοχή της Πάτρας έχουν υπάρξει αρκετές απόψεις από τους αρμοδίους φορείς. Λόγω όμως της ανεπάρκειας αυτού, πολλές φορές κρατούνται ακόμα και σε γραφεία της υπηρεσίας. Στις αρχές Δεκεμβρίου 2008 άγνωστοι επιτέθηκαν σε έναν αστυνομικό με σιδηρολοστό, τη στιγμή που είχε ακινητοποιήσει δύο Αφγανούς.
Στη συνέχεια σε άλλο σημείο της πόλης χτυπήθηκαν δύο πρόσφυγες με σιδηρολοστό με αποτέλεσμα ο ένας εκ των δυο να διακομιστεί στο νοσοκομείο με τραύματα στο κεφάλι. . Η απόφαση λήφθηκε σε σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε στο υπουργείο εσωτερικών παρουσία του δημάρχου Πατρέων, Ανδρέα Φούρα, του νομάρχη Αχαΐας, Δημήτρη Κατσικόπουλου, του υφυπουργού εσωτερικών, Παναγιώτη Χηνοφώτη, του αρχηγού της αστυνομίας, Βασίλη Τσιατούρα και του γενικού γραμματέας της περιφέρειας Δυτικής Ελλάδος, Σπύρου Σπυρίδωνος.
Αιτία, ο έλεγχος του λιμανιού, δηλαδή ποιος θα ελέγχει τις ευνοϊκότερες θέσεις, έτσι ώστε να μπορεί να κρυφτεί σε φορτηγά και να περάσει λαθραία στην Ιταλία. Για την δράση των αστυνομικών και λιμενικών αρχών έχουν υπάρξει κατά καιρούς αρκετές επώνυμες ή ανώνυμες καταγγελίες για χρήση βίας. Επίσης κριτική δέχτηκε και ο τότε υπουργός εμπορικής ναυτιλίας Γιώργος Βουλγαράκης για τις συνθήκες κράτησης του λιμεναρχείου Πατρών, αφού οι λαθρομετανάστες για κάποιο διάστημα αλυσοδένονταν στα παγκάκια τις μέρες και τις νύχτες φυλάσσονταν σε λεωφορείο ελλείψει κρατητηρίου.
Επίσης εκτός από τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα, αρκετές Μη κυβερνητικές οργανώσεις, ο δήμος Πατρέων αλλά και η μητρόπολη Πατρών ενισχύουν καθημερινά τους πρόσφυγες με παροχή τροφίμων και διοργάνωση συσσιτίων. Πέρα όμως από τις συνθήκες διαβίωσης, οι πρόσφυγες διατρέχουν άμεσο κίνδυνο για τη ζωή τους κάθε φορά που επιχειρούν να περάσουν στην Ιταλία κρυμμένοι εντός των φορτηγών. Ενδεικτικό της κατάστασης είναι ότι από το 1995 έως τον Νοέμβριο του 1997 υπολογίζεται σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου δημοσίας τάξεως ότι εισήλθαν παράνομα στην Ελλάδα 22.451 ιρακινοί υπήκοοι.
Λόγω όμως αντιδράσεων των κατοίκων της περιοχής αλλά και φορέων αυτής και κατόπιν διαπραγματεύσεων των Κούρδων με τις αστυνομικές αρχές αποφασίστηκε η διάλυση του καταυλισμού και η μεταφορά των σε κατασκηνώσεις στην Περαχώρα Λουτρακίου. Άλλωστε έχουν καταγραφεί αρκετοί θάνατοι από ασφυξία μέσα στα φορτηγά ενώ το τραγικότερο περιστατικό και το πλέον πολυάριθμο σε νεκρούς συνέβη το 1999, όταν έπιασε φωτιά στο πλοίο «Superfast III» ενώ έπλεε ανοιχτά της Πάτρας.
Συγκεκριμένα αποφασίστηκε η διάλυση του υπάρχοντος καταυλισμού και η κατασκευή χώρου υποδοχής εκτός Πατρών, η χορήγηση πολιτικού ασύλου με γρηγορότερες διαδικασίες και η αύξηση των μέτρων ασφαλείας. Τον Νοέμβριο του 2008 το υπουργείο εσωτερικών ανακοίνωσε ότι ως κατάλληλος χώρος για την κατασκευή του σταθμού υποδοχής επιλέχθηκε οικόπεδο 40 στρεμμάτων στην περιοχή Δρέπανο του δήμου Ρίου, 15 χιλιόμετρα περίπου μακριά από την Πάτρα. Ο Συνήγορος του Πολίτη σε έκθεση του τον Φεβρουάριο του 2008 επικρίνει τις τοπικές αρχές και ιδίως τον δήμο Πατρέων τονίζοντας ότι αντιμετωπίζουν το πρόβλημα του καταυλισμού αποκλειστικά ως θέμα ασφάλειας και αστυνόμευσης παραλείποντας τη λήψη θετικών μέτρων για την ανακούφιση του ευπαθούς αυτού πληθυσμού. Αναφορικά με το πρόβλημα των προσφύγων στην Πάτρα έχουν δημιουργηθεί και λειτουργούν αρκετοί σύλλογοι. Οι κάτοικοι και οι καταστηματάρχες της περιοχής που βρίσκεται ο καταυλισμός και αντιμετωπίζει το μεγαλύτερο πρόβλημα ίδρυσαν τον σύλλογο «Η πόλις εάλω» που κύριο σκοπό έχει την απομάκρυνση του καταυλισμού από την περιοχή. Στις 14 και 26 Οκτωβρίου ομάδες Σομαλών και Αφγανών συγκρούστηκαν μεταξύ τους και διαλύθηκαν ύστερα από την επέμβαση της αστυνομίας.
Από τη φωτιά αυτή βρήκαν τραγικό θάνατο 10 Κούρδοι, οι οποίοι είχαν κρυφτεί σε φορτηγά και πέθαναν μάλλον από ασφυξία. Μεταξύ άλλων έχει καταγγελθεί ένας τραυματισμός με μαχαίρι 14χρονου Αφγανού από άντρα με στολή παραλλαγής εντός του λιμένα Πατρών και για το οποίο πραγματοποιήθηκε ένορκη διοικητική εξέταση χωρίς όμως ο ανήλικος να αναγνωρίσει κάποιον λιμενικό κ.α.
Τελικά βρέθηκε ένα κοντέινερ το οποίο ύστερα από τροποποίηση χρησιμοποιείται έως σήμερα ως χώρος κράτησης.
